Ήλιος με ξιφολόγχες» του Γιώργου Σκαμπαρδώνη– ΔΕΥΤΕΡΟΣ ΧΡΟΝΟΣ
Θεατρική διασκευή: Ελένη Ευθυμίου- Γιώργος Σκαμπαρδώνης- Δημήτρης Ζάχος
Σκηνοθεσία: Ελένη Ευθυμίου
Θέατρο Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών
Πρεμιέρα: 06|11|2026
Διάρκεια παραστάσεων: έως 06|12|2027
Το τελευταίο μυθιστόρημα του Γιώργου Σκαμπαρδώνη «Ήλιος με ξιφολόγχες», σε σκηνοθεσία Ελένης Ευθυμίου, επιστρέφει για δεύτερη χρονιά στο ΚΘΒΕ. Η παράσταση που κέρδισε κοινό και κριτικούς, τη θεατρική διασκευή της οποίας υπογράφει η Ελένη Ευθυμίου μαζί με τον Γιώργο Σκαμπαρδώνη και τον Δημήτρη Ζάχο, θα παρουσιάζεται από τις 6 Νοεμβρίου στο Θέατρο της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών.
Ένα πολιτικό δράμα με έντονα αστυνομικά στοιχεία, το οποίο ξεδιπλώνει το πολιτιστικό μωσαϊκό που αποτελούσε η Θεσσαλονίκη όπου, την εποχή που μας μεταφέρει η παράσταση, συμβαίνουν σημαντικά ιστορικά γεγονότα.
Το μυθιστόρημα του Γιώργου Σκαμπαρδώνη «Ήλιος με ξιφολόγχες» κυκλοφόρησε το 2023. Ο συγγραφέας ακολουθώντας την πορεία του κεντρικού του ήρωα Γόρδιου Κλήμεντου, ζωντανεύει την περίοδο της μεσοπολεμικής Θεσσαλονίκης, με αναφορές σε πραγματικά πρόσωπα και πραγματικά γεγονότα που σημάδεψαν την πόλη το 1931. Μια δυνατή περιήγηση σε μια εποχή που πέρασε, αφήνοντας αμυδρά τα σημάδια της μέσα από μνήμες και αφηγήσεις στις επόμενες γενιές. Μια μυθοπλαστική προσωπική ιστορία που διασταυρώνεται με την πραγματική Ιστορία της Θεσσαλονίκης στα σκοτεινά χρόνια του μεσοπολέμου.
Θεσσαλονίκη, 1931.
Ένας πυρακτωμένος ποντικός γίνεται η αφορμή για μια πυρκαγιά σε μια συνοικία προσφύγων. Ο ταγματάρχης Γόρδιος Κλήμεντος, στην προσπάθειά του να εξιχνιάσει τα αίτια της φωτιάς, ανακαλύπτει μια γιάφκα – και ένα θαμμένο πτώμα. Καθώς ερευνά, βυθίζεται ολοένα και περισσότερο στη σκοτεινή πλευρά μιας πόλης που βράζει. Παράλληλα, σε ανύποπτο χρόνο, το αυγό του φιδιού εκκολάπτεται ήσυχα, σταθερά –η αρχή των φασιστικών μορφωμάτων είναι πλέον γεγονός. Ο ταγματάρχης προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στο καθήκον και την επιθυμία, καθώς φλέγεται από το πάθος του για την Ντανιέλ∙ μια γυναίκα διαφορετική, «μιαν Ουτοπία επιθυμητή κι αβάσταχτη, εκτός χρόνου, εντελώς ασύμβατη με τη γύρω του πραγματικότητα». Ώσπου μια μέρα, ο συνοικισμός του Κάμπελ γίνεται στάχτη –και χαράσσεται ανεξίτηλα μία από τις πιο σκοτεινές σελίδες της ιστορίας της πόλης.
*Κατάλληλο για θεατές άνω των 12 ετών
Σκηνοθετικό σημείωμα
Το μυθιστόρημα του Γιώργου Σκαμπαρδώνη «Ήλιος με Ξιφολόγχες» μάς μεταφέρει στη μαγική Θεσσαλονίκη του 1931, σε μια πόλη όμορφη, πολυπολιτισμική και ταυτόχρονα σκοτεινή, διχασμένη και εύθραυστη.
Χιλιάδες πρόσφυγες της Μικρασιατικής Καταστροφής έχουν μόλις εγκατασταθεί στην πόλη, εισχωρώντας σε έναν ήδη σύνθετο κοινωνικό ιστό: ανάμεσα σε Έλληνες, Εβραίους, Βαλκάνιους εμπόρους και εργάτες, Αρμένιους, Λεβαντίνους και άλλες κοινότητες που για δεκαετίες συνυπήρχαν στη Θεσσαλονίκη. Μέσα σε αυτή τη ραγδαία αναδιάταξη πληθυσμών, οι ισορροπίες μεταβάλλονται. Οι άνθρωποι που για χρόνια ζούσαν δίπλα δίπλα αρχίζουν να αναπτύσσουν ανταγωνισμούς και έχθρες, συχνά τροφοδοτούμενες από την οικονομική ανέχεια, την ανασφάλεια και την πολιτική εκμετάλλευση.
Μια πόλη σε αναβρασμό, ενώ οι πολιτικές δυνάμεις επιχειρούν να ελέγξουν τις κοινωνικές εντάσεις μέσα από μηχανισμούς χειραγώγησης, επιτήρησης και στρατηγικών συμμαχιών. Όμως, όπως η Ιστορία μάς έχει δείξει επανειλημμένα πως όταν ανάβεις μια φωτιά για να τη χρησιμοποιήσεις, υπάρχει πάντα η πιθανότητα να καείς από αυτήν, έτσι και οι ήρωες της ιστορίας μας χάνουν σταδιακά τον έλεγχο, ολισθαίνουν, πυροδοτώντας με τις πράξεις ή την αδράνειά τους γεγονότα που κανείς πια δεν μπορεί να ανακόψει.
Στο κέντρο της ιστορίας βρίσκεται ο Γόρδιος Κλήμεντος: ένας στρατιωτικός κατάσκοπος, άνθρωπος του καθήκοντος, οραματιστής μιας ευρωπαϊκής Ελλάδας αλλά και εκπρόσωπος μιας κυβέρνησης που επιδιώκει την «τάξη» και την κοινωνική συνοχή με κάθε κόστος. Ζει μέσα σε έναν κόσμο σκιών, πληροφοριοδοτών, βασανιστηρίων και πολιτικών ισορροπιών. Ταυτόχρονα είναι ένας άντρας βαθιά διχασμένος, παγιδευμένος ανάμεσα στην ψυχρή λογική της εξουσίας και στην ακατάσχετη ερωτική του επιθυμία.
Διαβάζοντας για πρώτη φορά το τόσο γοητευτικό μυθιστόρημα του Γιώργου Σκαμπαρδώνη μεταφέρθηκα νοερά σε μια ατμόσφαιρα σκοτεινή και κινηματογραφική, σαν ταινία νουάρ: με ήρωες σκιώδεις, υποφωτισμένους, χαμένους μέσα στον καπνό και το σασπένς. Η ιστορία ξετυλίχθηκε στη φαντασία μου σαν μικρές σκηνές από ταινία εποχής που συνθέτουν ένα ενιαίο σύνολο. Το νουάρ στοιχείο συμπληρώνει το ηθικό τοπίο της εποχής που περιγράφεται: ένας κόσμος όπου το φως και το σκοτάδι δεν διαχωρίζονται καθαρά και όπου κανείς δεν είναι απολύτως καθαρός ή απολύτως αθώος.
Η διασκευή μας επιχειρεί να διατηρήσει αυτή την αίσθηση κινηματογραφικού μοντάζ, αλλά και να φωτίσει ένα κεντρικό θέμα του βιβλίου: τον μηχανισμό με τον οποίο μια δημοκρατία, στο όνομα της σταθερότητας, μπορεί να υιοθετήσει πρακτικές που υπονομεύουν τον ίδιο της τον πυρήνα. Η «Ανατακτική χειραγωγία», που αναφέρεται από τον υπουργό Αλέξανδρο Θάννα ως στρατηγική χειραγώγησης του λαού, δεν αφορά μόνο την εποχή του μεσοπολέμου. Αφορά κάθε εποχή όπου ο φόβος –αλλά και ο κοινωνικός αυτοματισμός– μετατρέπεται σε εργαλείο πολιτικής, όπου οι μειονότητες γίνονται αποδιοπομπαίοι τράγοι και όπου η βία κανονικοποιείται ως αναγκαίο κακό. Κι έτσι κάθε φορά το φίδι του φασισμού εκκολάπτεται μέσα από το ίδιο το σύστημα, την ώρα που το βλέμμα στρέφεται αλλού.
Τα γεγονότα που οδηγούν στο πογκρόμ του Κάμπελ λειτουργούν μέσα στην παράσταση ως ένα ανησυχητικό κάτοπτρο που αντανακλά και οικείες σύγχρονες καταστάσεις. Η στοχοποίηση των μειονοτήτων, η ρητορική μίσους απέναντι σε ό,τι διαφέρει, η ανοχή στη βία, η ανέχεια που γεννά ταξικούς εχθρούς δεν μένουν ποτέ «περιορισμένες», ούτε αποτελούν μεμονωμένα περιστατικά. Η Ιστορία του 20ού αιώνα –και όχι μόνο– απέδειξε με τραγικό τρόπο πού μπορούν να οδηγήσουν. Η γενοκτονία των Εβραίων που ακολούθησε λίγα χρόνια αργότερα στην Ευρώπη δεν γεννήθηκε από το πουθενά. Προηγήθηκαν μικρότερες φωτιές και μικρότερες σιωπές.
Η παράσταση επιχειρεί να αναδείξει τον άνθρωπο ως έρμαιο της ιστορίας αλλά και ως υπεύθυνο για τις πράξεις του μέσα σε αυτήν. Ο Γόρδιος πιστεύει ότι μπορεί να ελέγξει το σκοτάδι. Το ερώτημα είναι αν τελικά το σκοτάδι τον διαβρώνει. Αν καταφέρνει να πάρει μια απόφαση, να ξεφύγει από τον φαύλο κύκλο.
Ταυτόχρονα, στο κέντρο της σκηνικής δράσης βρίσκεται ένας θίασος – ένα σύνολο σημερινών ανθρώπων που συμπάσχει, απορεί και αφηγείται αυτή την ιστορία με βλέμμα σύγχρονο.
Γιατί αυτό το έργο δεν μιλά μόνο για το 1931. Μιλά για τη διαρκή πιθανότητα της εκτροπής. Και ίσως γι’ αυτό επιστρέφουμε ξανά και ξανά σε τέτοιες ιστορίες: για να θυμόμαστε πόσο εύθραυστη είναι η ισορροπία των κοινωνιών μας. Πόσο εύκολα συνηθίζουμε τη σκληρότητα και πόσο λεπτή είναι η γραμμή ανάμεσα στην ισορροπία και την απόλυτη καταστροφή. Σε μία Θεσσαλονίκη που, μέρα με τη μέρα, συντηρητικοποιείται και εκφασίσεται όλο και πιο πολύ, σε μία στιγμή που οι ακραίες πολιτικές πεποιθήσεις δεν αποτελούν ιστορία προς αποφυγήν αλλά εκκολάπτονται μέσα στους κόλπους του καπιταλισμού, της κρίσης και της ανέχειας, σε μία στιγμή που μία γενοκτονία έχει μόλις συντελεστεί στη Γάζα, δίπλα μας, και ένας πόλεμος μόλις άρχισε, του οποίου τις διαστάσεις αγνοούμε, ο «Ήλιος με ξιφολόγχες» δεν έρχεται απλώς σαν μία ιστορική καταγραφή αλλά σαν μία σκοτεινή υπενθύμιση από το παρελθόν για ένα τρομακτικά γνώριμο μέλλον.
Με την ελπίδα να μην το επαναλάβουμε…
Ελένη Ευθυμίου
ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ
Θεατρική διασκευή: Ελένη Ευθυμίου-Γιώργος Σκαμπαρδώνης- Δημήτρης Ζάχος, Σκηνοθεσία-Μουσική: Ελένη Ευθυμίου, Σκηνικά – Κοστούμια: Ευαγγελία Κιρκινέ, Βίντεο: Δημήτρης Ζάχος, Κίνηση: Τάσος Παπαδόπουλος, Φωτισμοί: Ζωή Μολυβδά Φαμέλη, Συνεργάτις μουσικός: Σοφία Καμαγιάννη, Βοηθοί Σκηνοθέτη: Μαριάννα Αβραμάκη, Σοφία Μπλέτσου, Β΄ Βοηθός Σκηνοθέτη: Παναγιώτης Ματζίρης, Βοηθός σκηνογράφου-ενδυματολόγου: Λήδα Σιμιώτα Ελ Τζαγιούσι, Οργάνωση παραγωγής: Μαριλύ Βεντούρη, Φωτογραφίες: Mike Rafail | That long black cloud
Διανομή: Μαριάννα Αβραμάκη, Ιορδάνης Αϊβάζογλου, Ελένη Δημοπούλου, Ελένη Θυμιοπούλου, Στέλιος Καλαϊτζής, Νάσος Κρέτσης, Δημήτρης Μορφακίδης, Χρυσή Μπαχτσεβάνη, Σοφία Μπλέτσου, Δημήτρης Ναζίρης, Χρίστος Νταρακτσής, Ορέστης Παλιαδέλης, Γρηγόρης Παπαδόπουλος, Σοφιανός Πεσιρίδης, Βασίλης Σπυρόπουλος, Φωτεινή Τιμοθέου, Γιάννης Τσεμπερλίδης, Κωνσταντίνος Χατζησάββας
