Μεσογειακά παλίμψηστα: τρία αινίγματα φθοράς και αφθαρσίας στην 4η ΜΠΙΕΝΑΛΕ συνχρονης τεχνης Θεσσαλονικης

Μεσογειακά παλίμψηστα: τρία αινίγματα φθοράς
και αφθαρσίας

Διάρκεια έκθεσης: 18 Σεπτεμβρίου 2013 – 31 Ιανουαρίου 2014

  

Μεσογειακά παλίμψηστα:

 τρία αινίγματα
φθοράς και αφθαρσίας

Η έκθεση θα είναι ανοιχτή για
το κοινό από την Τετάρτη 18 Σεπτεμβρίου 2013

Η έκθεση “Μεσογειακά παλίμψηστα: τρία αινίγματα φθοράς και αφθαρσίας”
φέρνει σε διάλογο δύο πολιτισμικά παράγωγα διαφορετικών εποχών του ίδιου
τόπου. Ένα αρχαίο κείμενο -το αρχαιότερο σωζόμενο ελληνικό «βιβλίο» της
Ευρώπης, ο πάπυρος του Δερβενιού, συνομιλεί με τρία σύγχρονα καλλιτεχνικά έργα
του καλλιτέχνη Δημήτρη Ξόνογλου:  «Ο
Σταυρός», «Ο Λόγος» και το «Θαύμα της Μεσογείου»

Η έκθεση, που παρουσιάζεται σε δύο αίθουσες του ΑΜΘ, απαρτίζεται από
δύο ενότητες. Στην πρώτη τα έργα «Ο Σταυρός» και «Ο Λόγος» συνομιλούν με τον
αρχαίο πάπυρο θέτοντας το ζήτημα της σχέσης της πολιτικής και θεσμικής εξουσίας
με τη γνώση και τα πολιτισμικά και υλικά αγαθά. Στη δεύτερη το έργο το «Θαύμα
της Μεσογείου» διερευνά το θέμα της ατομικής ευθύνης απέναντι στη γνώση και τις
επιλογές με τις όποιες ο καθένας χτίζει, από την πληθώρα των πολιτισμικών
πληροφοριών, το προσωπικό του πολιτισμικό παλίμψηστο. Η έκθεση θέτει εκ νέου το
διαχρονικό ερώτημα που αφορά στην απόκτηση και τη διαχείριση της γνώσης. Στη
γνώση ως συλλογή μονάδων πολιτισμικής πληροφορίας από διαφορετικές πηγές
προέλευσης, ως ένα δυναμικό πολυσυλλεκτικό κατασκεύασμα που ταξιδεύει με φορείς
τα υλικά και τα οργανικά σώματα στον χώρο και τον χρόνο. Στη γνώση ως ατομική
υπόθεση αλλά και ως συλλογική προϋπόθεση για την ύπαρξη, τον προσδιορισμό και
τη διατήρησή της. Ένα ερώτημα που προβάλλει επιτακτικά, υπό νέο πρίσμα, σε
μια κρίσιμη για την ανθρωπότητα εποχή: “πώς μεταδίδεται”, “πώς αφομοιώνεται” η
γνώση, “ποιός διαχειρίζεται” τη γνώση και “πώς, τελικά, μετουσιώνεται η γνώση
του παρελθόντος σε δημιουργία στο παρόν”.

Επιμέλεια:

Ευαγγελία
Στεφανή, Δρ Αρχαιολογίας

Αγγελική
Κουκουβού, Δρ Αρχαιολογίας

Θέμις
Βελένη, Δρ Ιστορίας της Τέχνης

Φωτογραφίες
έκθεσης και καταλόγου:

Κουράκης
Ορέστης, Φωτογράφος

Προσχέδια
έργων Δ. Ξόνογλου:

Κωνσταντίνος
Χαραλαμπίδης, αρχιτέκτονας

Μουσειογραφικός
σχεδιασμός:

Ομάδα
αρχιτεκτόνων “Loopo Studio”,

συνεργάτης
αρχιτέκτονας Βασίλης Γιαννάκης

και
συνεργάτης graphic designer Στέργιος Παπαναούμ

Η Μεσόγειος αποτελεί ασίγαστο κέντρο
δημιουργίας και διάδοσης του πολιτισμού. Ως 
κέντρο πολιτισμικών ανταλλαγών, άμεσα συνδεδεμένων με την εμπορική δραστηριότητα
και τον κρίσιμο γεωπολιτικό χαρακτήρα της περιοχής, έχει διαχρονικό ρόλο στην ιστορία
του ανθρώπινου πολιτισμού. Ταυτόχρονα, όμως, υπήρξε πολύπαθη περιοχή,
τόσο από άποψη φυσικών καταστροφών όσο και πολιτικών κρίσεων. Τα
παραπάνω στοιχεία εξακολουθούν να συνδιαμορφώνουν το πολιτισμικό
μεσογειακό παλίμψηστο και να θέτουν το ζήτημα του επαναπροσδιορισμού της
ταυτότητας της περιοχής.

Η έκθεση πραγματεύεται εκ νέου
το διαχρονικό ερώτημα που αφορά στην απόκτηση
και τη διαχείριση της γνώσης. Της γνώσης ως δυναμικού πολυσυλλεκτικού
προϊόντος που ταξιδεύει με φορείς τα υλικά και τα οργανικά σώματα στον
χώρο και τον χρόνο. Της γνώσης ως ατομικής υπόθεσης, αλλά και ως
συλλογικής προϋπόθεσης για την ανθρώπινη ύπαρξη, τον προσδιορισμό και τη
διατήρησή της.

Η έκθεση φέρνει σε διάλογο
δύο πολιτισμικά παράγωγα διαφορετικών εποχών του ίδιου τόπου: το αρχαιότερο
«βιβλίο» της Ευρώπης, ο Πάπυρος του
Δερβενίου, συνομιλεί με τρία  σύγχρονα καλλιτεχνικά έργα του Δημήτρη Ξόνογλου. Τα έργα «Ο Σταυρός» και «Ο Λόγος» συνυπάρχουν εκθεσιακά στο εσωτερικό αίθριο του
Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης (ΑΜΘ) με τον Πάπυρο του Δερβενίου, ενώ «Το Θαύμα της Μεσογείου» εκτίθεται στη
διπλανή του αιθρίου αίθουσα.

Διαδικασίες φθοράς και καταστροφής,
αλλοίωσης, φυσικής ή συνειδητής επιλογής, αποσύνθεσης, αναδόμησης και
ανασύνθεσης και παράγοντες αναγκαιότητας και τυχαιότητας του αέναου
πολιτισμικού γίγνεσθαι είναι μερικά από τα ζητήματα που προκύπτουν από
αυτόν τον ανοιχτό διάλογο του παρελθόντος με το παρόν.

Η τριμερής επιτοίχια σύνθεση «Ο Λόγος», απαρτίζεται από αλλοιωμένα
σκεύη, σπασμένα μαύρα κεραμικά πιάτα και καμένα βιβλία με υπολείμματα κεριού.
Τα κείμενα είναι στην ελληνική, κινεζική και αραβική γλώσσα, ενώ περιλαμβάνουν
και μαθηματικά σύμβολα. Το έργο συμπυκνώνει υπαινικτικά την κληρονομιά των
παρελθόντων πολιτισμών και την μακροχρόνια αναζήτηση μιας παγκόσμιας γλώσσας
επικοινωνίας.

«Ο Σταυρός», αναπτύσσεται ακολουθώντας το σταυρικό σχήμα της κάτοψής
του. Στο κέντρο του σταυρού τοποθετείται εκμαγείο ρωμαϊκού ανδριάντα, ως
σύμβολο δύναμης και εξουσίας και κέντρο ελέγχου των υλικών και πνευματικών
αγαθών. Το έργο θέτει το ζήτημα της σχέσης της θεσμικής εξουσίας με τα
πολιτισμικά αγαθά ως διαχειριστή της γνώσης.

«Το Θαύμα της Μεσογείου», που εκτίθεται στη διπλανή του αιθρίου
αίθουσα, πραγματεύεται την ατομική ευθύνη απέναντι στη γνώση και τις
επιλογές με τις οποίες ο καθένας χτίζει από την πληθώρα των πολιτισμικών
πληροφοριών το προσωπικό του πολιτισμικό παλίμψηστο. Η εγκατάσταση,
οργανώνεται με βάση μία ανθρώπινη μορφή, παγκοσμίως αναγνωρίσιμη, μία πολύπαθη
γυναίκα καλλιτέχνη, τη Φρίντα Κάλο*.

Τα έργα του Δημήτρη Ξόνογλου συνθέτουν σε αναπάντεχες σχέσεις τις
επιμέρους πρώτες ύλες προσκαλώντας τους επισκέπτες σε ένα “στοίχημα” αποκρυπτογράφησης
και επανασύνθεσης μυστηριακού χαρακτήρα. Με τη συμπαρουσίαση των έργων του
με τον πάπυρο του Δερβενίου η έκθεση θέτει μία σειρά από ερωτήματα που
αφορούν στις συνθήκες της παραγωγής, μετάδοσης και πρόσληψης των
πολιτισμικών αγαθών. Τι δημιουργείται, τι καταστρέφεται και τι διατηρείται στο
πέρασμα του χρόνου από τη δυναμική συνύπαρξη των ανθρώπων;

Σε μία σύγχρονη εποχή στην περιοχή
της Μεσογείου τα παράγωγα διαφορετικών πολιτισμών συνέρχονται στον ίδιο
χώρο, στο ΑΜΘ, που ως φορέας και θεματοφύλακας της γνώσης του παρελθόντος
γίνεται το όχημα της συνομιλίας τους στο παρόν.