Ετικέτα: Η ΑΠΟΨΗ ΤΟΥ GR

  COLM TOIBIN ΝΟΡΑ ΓΟΥΕΜΠΣΤΕΡ Μετάφραση Αθηνά Δημητριάδου ΙΚΑΡΟΣ κριτική Ά.Μάντζιου Νόρα Γουέμπστερ, η ηρωίδα του βιβλίου όπως αναδύεται  από την πένα του συγγραφέα  Κολμ Τομπίν, ο οποίος παρακολουθεί τη ζωή της και την προσπάθεια χειραφέτησής της,  σε μια μικρή πόλη της Ιρλανδίας, στα τέλη της δεκαετίας του ’60.  Μητέρα τεσσάρων παιδιών,  αναλαμβάνει τα ηνία της οικογένειας, ύστερα από τον θάνατο του καθηγητή συζύγου της, ανακαλύπτοντας σταδιακά πτυχές του εαυτού της, κρυμμένες πίσω από τον ρόλο της νοικοκυράς  και το προστατευτικό πέπλο του χαρισματικού συζύγου της και οδηγείται  στην προσωπική αυτονομία και αυτοπραγμάτωση, στην υπέρβαση του πένθους και στην προοπτική της συνέχισης της δράσης, ενώ η ζωή συνεχίζεται, ως διακοπτόμενη αφήγηση.  Έτσι κλείνει το βιβλίο, με την μετέωρη αίσθηση μιας συνέχειας –ίσως σε άλλο βιβλίο- ως δυναμική αφηγηματική προοπτική.  Τριτοπρόσωπη αφήγηση, εσωτερικός ρυθμός πολλών σκέψεων, λεπταίσθητη παρατηρητικότητα, λεπτομερής  καταγραφή της καθημερινότητας μιας εποχής, ψυχογραφική αποτύπωση της γυναικείας ψυχοσύνθεσης, σύνθεση των επί μέρους στοιχείων  τόσο  της ζωής  της επαρχίας  όσο και των αστικών κέντρων, στην αχλή μιας περασμένης εποχής και στον απόηχο της πολιτικής, της θρησκευτικής ζωής και των ταραχών, που αναδεικνύουν και το αυτοβιογραφικό-βιωματικό υλικό και δίνουν το στίγμα της οπτικής του συγγραφέα. «Αυτό που θέλω είναι ένα βιβλίο, μια αναπαυτική πολυθρόνα κι ένα δωμάτιο  όπου να είμαι μόνη μου», είπε. Σελ. 112 Αναμνήσεις, ιστορίες ανθρώπων, πόλεις, βιβλία, φωτογραφίες, μνημεία, μουσικές και παράλληλα μία συνομιλία με τις ηρωίδες των άλλων βιβλίων του συγγραφέα, δίνουν το  στυλ του αφηγητή που αγαπά τους ήρωές του και παρακολουθεί με συγκατάβαση τη ζωή τους. Το πένθος, τα έθιμα, οι συζητήσεις, οι προσευχές, οι οικογενειακές σχέσεις, ο γάμος, οι νέοι,  οι σπουδές, η εργασία,  τα επαγγέλματα, η διασκέδαση, το ταξίδι με τρένο, οι εφημερίδες και το ραδιόφωνο, το θέατρο, ο κινηματογράφος και η τηλεόραση, τα ρούχα, η επικοινωνία των ανθρώπων, η σιωπή,  καθρεφτίζουν έναν κόσμο που αλλάζει σταδιακά ακολουθώντας τα γεγονότα και μετατοπίζεται εσωτερικά απορροφώντας τους δυναμικούς κραδασμούς της ζωής σε εξέλιξη.  Ενδιαφέρον βιβλίο, γύρω από τη ζωή των  ανθρώπων  σε παλαιότερες εποχές, στο παράδειγμα μιας γυναίκας, με αφηγηματικές αρετές στη σκιαγράφηση του χαρακτήρα της,  που ωστόσο εξελίσσεται επίπεδα και χωρίς ανατροπές, περιορίζοντας την αναγνωστική απόλαυση,  στον εγκλωβισμό των επαναλήψεων και της μονομέρειας. « Πάσχιζε ν’ ανακαλέσει εκείνη την εποχή, όμως μερικές εικόνες ήταν τόσο ασφυκτικά γεμάτες με λεπτομέρειες, κάποιες  ώρες ήταν τόσο γεμάτες με γνήσιες, άξέχαστες στιγμές, ώστε τον χρόνο που περίσσευε ήταν σαν να τον κοίταζε πίσω από τζάμι που το έδερνε η βροχή. Να περπατάει με τον Μόρις στον διάδρομο του νοσοκομείου ξέροντας ότι ίσως  να μην έβγαινε ζωντανός από κει μέσα. Η στιγμή που της είπε ότι ήθελε να κοιτάξει για μια ακόμα φορά τον ουρανό, και της ζήτησε να τον περιμένει στο διάδρομο, να τον αφήσει μόνο του. Να τον παρακολουθεί όταν άρχισε να κλαίει, μόλις έφτασε στην πόρτα». Σελ. 62 «Ήταν ένας κόσμος γεμάτος απουσίες».Σελ. 178 «Όλες  αυτές οι παλιές ιστορίες, σκεφτόταν, δεν θ’ αργούσαν να ξεχαστούν». Σελ. 93 «…μια σύμπτωση ήταν όλα». Σελ. 302 «Εγώ δεν πάω στο Δουβλίνο», είπε ο Κόνορ. «Δεν  τους γουστάρω τους Δουβλινέζους». Σελ. 126 «Γονάτισε μπροστά στο τζάκι κι άρχισε να ρίχνει  ένα ένα τα γράμματα στη φωτιά. Σκεφτόταν πόσα είχαν συμβεί από τότε που γράφτηκαν αυτά τα γράμματα, πόσο πολύ ανήκαν σε μια εποχή που είχε παρέλθει ανεπιστρεπτί και δεν επρόκειτο να ξανάρθει. Έτσι είναι η ζωή. Έτσι είχαν εξελιχτεί τα πράγματα». Σελ. 434  Ά. Μάντζιου

«Ο χρόνος δεν σήμαινε τίποτα τον καιρό εκείνο…Το μόνο που μετρούσε ήταν το παρόν και το ορατό μέλλον…Συνήθως , αναλαμπές του μέλλοντος έρχονταν σαν ατμομηχανή…Κάποιες φορές , οι αναλαμπές αυτές ερχόντουσαν μέσα από όνειρα ή  από πτήσεις φανταστικών σκέψεων που ψιθύριζαν στο κεφάλι σου- θα γίνω πιλότος, ή πρόεδρος της Νιγηρίας, θα είμαι πλούσιος, θα έχω ελικόπτερα-, γιατί το μέλλον ήταν όπως το πλάθαμε εμείς…Αλλά η μετάθεση του πατέρα  στη Γιόλα άλλαξε την εξίσωση των πραγμάτων. Ο χρόνος, οι εποχές και το παρελθόν άρχισαν να μετράνε, κι εμείς να νοσταλγούμε το παρελθόν αυτό και να το λαχταράμε ακόμα περισσότερο απ’ ό,τι το παρόν ή το μέλλον». Σελ. 13 (1, ΨΑΡΑΔΕΣ).  «Οι Ψαράδες», το πρώτο μυθιστόρημα του  Chigozie Obioma  από τη Νιγηρία, αφηγείται την ιστορία μιας οικογένειας στο Άκουρε και τις δραματικές επιπτώσεις που θα έχει στη μοίρα των μελών της,  μια αλλόκοτη προφητεία ενός τρελλού, που προοιωνίζει τον θάνατο του μεγαλύτερου παιδιού της. Τα  τέσσερα αδέρφια, ψαρεύουν στην απαγορευμένη- από τους γονείς τους- περιοχή του ποταμού της πόλης. Ξεφεύγουν από την προσοχή της μητέρας τους η οποία φροντίζει,  παράλληλα με τη δουλειά της, τα δύο μικρότερα αδέρφια τους  και  εκμεταλλεύονται την απουσία του πατέρα τους, δεδομένου ότι εκείνος μετατίθεται,   για λόγους εργασίας, σε άλλη πόλη ως υπάλληλος τραπέζης.  Η αλήθεια των εξορμήσεων στο ποτάμι αποκαλύπτεται, αφού προηγουμένως τα αγόρια συναντήσουν τον τρελλό και ακούσουν με δέος τις επαναλαμβανόμενες,  απειλητικές προβλέψεις του,  πυροδοτώντας την έκρηξη του φόβου του μεγαλύτερου, Ικένα – παράλληλα με εκείνην της εφηβείας του- και οδηγώντας τα γεγονότα στην πράξη του φόνου  που διαπράττεται , ύστερα από έναν καυγά,  από το χέρι του αδελφού του,  Μπότζα. Ο ανήλικος δράστης στη συνέχεια  εξαφανίζεται και  τέλος αυτοκτονεί πέφτοντας στο πηγάδι της αυλής του πατρικού σπιτιού. Τα άλλα δύο παιδιά, ο Ομπέμπε και ο Μπεν, ύστερα από τη διάλυση και την κατάρρευση της  γαλήνης της οικογένειάς τους  και μετά  από πολλές συναισθηματικές διακυμάνσεις  αναλαμβάνουν , πριν φύγουν για τον Καναδά, να εκδικηθούν τον τρελλό Αμπούλου  για τα δεινά  που προκάλεσε με τα λόγια του  στην οικογένειά τους, οδηγώντας στον θάνατο τα αδέλφια τους. Αφού επιχειρήσουν ανεπιτυχώς  να τον εξοντώσουν  με  άλλους τρόπους, τον σκοτώνουν με τα καλάμια του ψαρέματος. Αυτή η πράξη θα πυροδοτήσει νέες εξελίξεις,  που θα οδηγήσουν τον Ομπέμπε στη φυγή από την πόλη και τον Μπεν στη φυλακή,  ύστερα από την καταδίκη του, σε οκτώ χρόνια εγκλεισμού-απομόνωσης .  «Μπέντζαμιν Αζικίουε Άγκβου, …σου επιβάλλω ποινή κάθειρξης οκτώ ετών άνευ δικαιώματος επικοινωνίας με τα μέλη της οικογένειάς σου, έως ότου, όντας σήμερα δέκα ετών, συμπληρώσεις το δέκατο όγδοο έτος της, κατά την κοινωνία, τεκμηριωμένης ηλικιακής ωριμότητας». Σελ. 358 (18, ΟΙ ΕΡΩΔΙΟΙ). Ο αφηγητής της ιστορίας,  ο Μπεν, ένας από τα  έξι αδέρφια,  ξεδιπλώνει μια ιστορία, την ιστορία της οικογένειάς του,  που  ο αναγνώστης αντιλαμβάνεται ότι ολοκληρώνει τον κύκλο της,  ως απολογία  στην αίθουσα ενός δικαστηρίου, όταν το βιβλίο εκπνέει  αφηγηματικά   στις τελευταίες σελίδες, επιστρέφοντας  στις αρχικές φράσεις εξιστόρησης.  «ΉΜΑΣΤΑΝ ΨΑΡΑΔΕΣ. Τα αδέλφια μου κι εγώ γίναμε ψαράδες τον Ιανουάριο του 1996, όταν ο πατέρας μας έφυγε  από το Άκουρε, μια πόλη της δυτικής Νιγηρίας, όπου είχαμε ζήσει μαζί όλη μας τη ζωή». Σελ.9 (1, ΨΑΡΑΔΕΣ). «Τότε άφησα τις λέξεις να ξεχυθούν, τη φωνή μου να υψωθεί πάνω από την παγερή σιωπή της δικαστικής αίθουσας, καθώς άρχιζα με τον τρόπο που πάντα ήθελα να αρχίσω. «Ήμασταν ψαράδες. Τα αδέλφια μου κι εγώ γίναμε…» Σελ. 371 (18, ΟΙ ΕΡΩΔΙΟΙ). Ιστορία ενηλικίωσης πριν καν την ενηλικίωση των ηρώων της, εικόνες ζωής μιας πόλης, στο φόντο  των ιστορικών εξελίξεων  μιας  χώρας, που ακουμπούν με έναν παράδοξο τρόπο και τη ζωή των τεσσάρων  παιδιών- όταν λαμβάνουν μία υποτροφία για τις σπουδές τους-εξαιτίας μιας τυχαίας συνάντησης με τον αρχηγό μιας πολιτικής παράταξης. Περιγραφή του ασταθούς πολιτικού σκηνικού από έμμεσες ενδείξεις, που αφορούν την εικόνα της πραγματικότητας  και με έμφαση στο επί μέρους, που λειτουργεί ως  παράδειγμα, παρουσιάζει τη ζωή στη σταδιακή μεταμόρφωση και  δραματικότητά της. Καταγραφή της  καθημερινής ζωής και των λεπτομερειών της,  με μιαν λεπταίσθητη παρατηρητικότητα, αφηγηματική τεχνική επιβράδυνσης-ωρίμανσης των γεγονότων,  διεισδυτική ψυχογραφική  καταγραφή του φόβου και της αγωνίας που ριζώνει στη ζωή των παιδιών, καθώς  απομακρύνονται-αποκόπτονται σταδιακά μεταξύ τους.  Από την πεισματική απομόνωση και τους διαπληκτισμούς των παιδιών, ως τις προσπάθειες  της μητέρας να τα κρατήσει ενωμένα,  τόσο με απειλές όσο  και με τη βοήθεια της εκκλησίας, καταγράφεται  ένας κόσμος ρεαλιστικός, δεισιδαιμονικός  και παγανιστικός ταυτόχρονα, ο οποίος αποκαλύπτεται στις λέξεις, παροιμίες, φράσεις και διηγήσεις,  μέσω των ιδιωμάτων  Ίγκμπο και Γιορούμπα που ο συγγραφέας επιλέγει ως συμπληρωματική επεξήγηση των λεπτομερειών αφήγησης της ιστορίας του, παράλληλα με τη χρήση της Αγγλικής γλώσσας ως  κώδικα επικοινωνίας.  Πρωτοπρόσωπη καταβύθιση στον χρονικό κύκλο της παιδικής ηλικίας,  από την πλευρά του αφηγητή, που βασίζεται σε μια βιωματική ύλη ζωής, ακονισμένης στην οξύτητα των γεγονότων,  που υπήρξαν η πραγματικότητα της ζωής του, στον μετατοπισμό της ανέμελης παιδικότητας,  με τρόπο βάναυσα πένθιμο και τραγικό. Οι  εσωτερικές εκρήξεις αποτυπώνονται με λεπτομερείς  αναλογίες και ο  ψυχογραφικός ρυθμός υποδηλώνεται με ένταση και αμεσότητα. Γρήγορες, πυκνές  σκέψεις, αναδιηγήσεις, προοικονομία συμπληρωματικών εκδοχών, κοφτοί διάλογοι, καθρεφτίζουν εικόνες ζωής  σε πολύπλευρη, εσωτερική,  πυρετική  αποτύπωση. Η ταφή του Ικένα και η καύση του αυτόχειρα  Μπότζα, καθώς και οι συσσωρευμένες αναμνήσεις  της κοινής ζωής τους, τα γεγονότα που θα ακολουθήσουν, όπως η ασθένεια της μητέρας τους,  αφήνουν έντονα το αποτύπωμά τους στην παιδική ψυχή. Ο χώρος, οι δρόμοι,  τα σπίτια, το σχολείο, τα δόγματα και οι εκκλησίες, τα νεανικά είδωλα,  τα έθιμα,  τα επαγγέλματα, η μουσική, τα βιβλία,  τα φαγητά, οι σχέσεις των ανθρώπων, το ψυχιατρείο, η φυλακή,  οι πολιτικές εξελίξεις και μια αμυδρή αναφορά στο παρελθόν των προγόνων, αποτελούν υλικό που πάνω τους καταγράφεται η καθημερινότητα  ως θλίψη, απώλεια και  θάνατος. Η ανασύνθεση του κόσμου που υπήρξε παιδική ηλικία  του αφηγητή και ο οικογενειακός κύκλος του αίματος,  καταγράφονται με την σύμπραξη όλων των αισθήσεων και με μεγάλη ένταση. Με τρόπο κινηματογραφικό, ο συγγραφέας ψυχογραφεί έναν κόσμο στον οποίο έζησε.  Εικόνες, μυρωδιές, ήχοι, γεύσεις και η αφή,  ως απτή υλική πραγματικότητα γνώσης του κόσμου, επιταχύνουν τη συγκίνηση της  αναγνωστικής εμπειρίας,  οδηγώντας, από το ανοιχτό πλαίσιο έκβασης  της ιστορίας, στην κάθαρση,  μέσω μιας ποικιλότροπης  επίγευσης που αφήνουν τα λογοτεχνικά έργα ως  γενική συνυποδήλωση αμφίσημης, λυτρωτικής  παραμυθίας .  «ΕΓΩ Ο ΜΠΕΝΤΖΑΜΙΝ, ΗΜΟΥΝ ΜΙΑ ΝΥΧΤΟΠΕΤΑΛΟΥΔΑ. Το εύθραυστο φτερωτό πλάσμα που απολαμβάνει το φως, μα σύντομα χάνει τα φτερά του και πέφτει στο έδαφος. Όταν οι αδελφοί μου, ο Ικένα και ο Μπότζα, πέθαναν, ένιωσα λες και το υφασμάτινο σκέπαστρο που πάντα με προστάτευε σκίστηκε πάνω από το κεφάλι μου,  αλλά όταν το έσκασε ο Ομπέμπε έπεσα από το διάστημα, σαν νυχτοπεταλούδα που τα φτερά της ξεριζώθηκαν από το σώμα της ενώ πετούσε, και έγινα ένα πλάσμα που δεν μπορούσε πλέον να πετάξει, παρά μόνο να συρθεί». Σελ. 343 (17, Η ΝΥΧΤΟΠΕΤΑΛΟΥΔΑ). «…γιατί ήταν ένα απλό σπουργίτι που ζούσε σ’ έναν κόσμο όπου μαίνονταν μαύρες καταιγίδες».Σελ. 189 (9, ΤΟ ΣΠΟΥΡΓΙΤΙ). «Τότε μια γαλήνη απόκοσμη πρέπει να τον σκέπασε, κάνοντάς τον να καταλαγιάσει, ώσπου απόμεινε νεκρός κι ακίνητος». Σελ. 222 (10, Ο ΜΥΚΗΤΑΣ). «Φύσηξε τον καπνό έξω από το παράθυρο, κι εγώ κοιτούσα με τρόμο το θέαμα του αδελφού μου, μόλις δυο χρόνια μεγαλύτερου από μένα, να καπνίζει και να κλαίει σαν παιδί». Σελ. 251 (12, ΤΟ ΛΑΓΩΝΙΚΟ). «Όμως, παρότι δεν μιλούσε, κάθε της βλέμμα, κάθε κίνηση του χεριού της έμοιαζε να κλείνει μέσα της χιλιάδες λέξεις». Σελ.346 ( 17, Η ΝΥΧΤΟΠΕΤΑΛΟΥΔΑ). «Η ΕΛΠΙΔΑ ΗΤΑΝ ΕΝΑΣ ΓΥΡΙΝΟΣ. Το πλάσμα που έπιανες και έφερνες στο σπίτι μαζί σου σ’ ένα τενεκεδάκι, μα το οποίο , παρότι το κρατούσες στο κατάλληλο νερό, σύντομα πέθαινε. Η ελπίδα του πατέρα  ότι θα μεγαλώναμε και θα γινόμασταν  σπουδαίοι άντρες- ο χάρτης των ονείρων του- σύντομα πέθανε, όσο κι αν την περιφρουρούσε. Η  δική μου ελπίδα ότι τα αδέλφια μου θα ήταν πάντα εκεί, ότι  όλοι θα κάναμε παιδιά και θα φτιάχναμε μια φυλή,  έστω κι αν τη θρέφαμε στα πιο αρχέγονα νερά, επίσης πέθανε».  Σελ. 302 (15, Ο ΓΥΡΙΝΟΣ). «Τι κάνεις,  ρε ηλίθιο!» φώναξε ο Μπότζα.Γίνονται φασαρίες σκοτώνουν ανθρώπους, πάμε σπίτι!». «Παντού υπήρχαν φωτιές και φλεγόμενα αυτοκίνητα, γιατί το Άκουρε κάηκε εκείνη τη μέρα…Η  12η Ιουνίου έγινε μια σκοτεινή ημέρα στην ιστορία της Νιγηρίας…Γίνονταν όλοι σαν μουντζουρωμένα πορτρέτα με μολύβι, σε κάποιο παιδικό βιβλίο ζωγραφικής, που περιμένουν να σβηστούν. Στη ζοφερή εκείνη κατάσταση, η πόλη τραβιόταν προς τα μέσα σαν φοβισμένο σαλιγκάρι. Και με το αχνό λοξοκοίταγμα της αυγής, οι κάτοικοι που είχαν γεννηθεί στον βορρά έφευγαν από την πόλη, τα μαγαζιά έκλειναν και οι πιστοί συγκεντρώνονταν στις εκκλησίες για να προσευχηθούν υπέρ ειρήνης, καθώς ο εύθραυστος γέροντας στον οποίο συχνά μετατρεπόταν το Άκουρε τον μήνα εκείνο περίμενε το πέρασμα της μέρας». Σελ. 151,155, 156,157 (7,  Η ΓΕΡΑΚΑΡΙΣΣΑ). «Δεν φανταζόταν, ούτε κατά διάνοια, ότι το πλοίο του είχε βουλιάξει και ότι ο πλούτος της ζωής του-ο χάρτης των ονείρων του (Ικένα = πιλότος, Μπότζα = δικηγόρος, Ομπέμπε = γιατρός, εγώ = καθηγητής)- είχε χαθεί». Σελ. 335 (16, ΤΑ ΚΟΚΟΡΙΑ). «Έπειτα από τον θάνατο των αδελφών μας, άρχισε να διαβάζει θαρρείς και η ζωή του κρεμόταν απ’ αυτό. Σαν παμφάγο ζώο, αποθήκευε τις  πληροφορίες που συνέλεγε από τα βιβλία στο μυαλό του. Κατόπιν, αφού τις επεξεργαζόταν και τις ψαλίδιζε στα ουσιώδη, τις μετέδιδε σ’ εμένα εν είδει ιστοριών που μου έλεγε κάθε νύχτα προτού κοιμηθούμε…μου είχε μιλήσει για τον Οδυσσέα, τον βασιλιά της Ιθάκης, …χαράζοντας για πάντα στο μυαλό μου εικόνες των θαλασσών του Ποσειδώνα και των αθάνατων θεών». Σελ. 248 (12,  ΤΟ ΛΑΓΩΝΙΚΟ).   «Έκλεισα τα μάτια μου ενόσω διαρκούσε η αναταραχή και έγειρα μες στο σκοτάδι που έκλεινε γύρω μου. Εκεί είδα το περίγραμμα ενός άντρα με σακίδιο να επιστρέφει στο σπίτι ακριβώς όπως είχε φύγει. Είχε σχεδόν φτάσει, σχεδόν τον άγγιζα, όταν ο δικαστής χτύπησε τρεις φορές τη ράβδο του στην έδρα και βρυχήθηκε: «Μπορείς να συνεχίσεις τώρα».  ‘Ανοιξα τα μάτια μου, καθάρισα τον λαιμό μου και άρχισα πάλι από την αρχή». Σελ. 371 (18, ΟΙ ΕΡΩΔΙΟΙ). Ά.  Μάντζιου

· Την  εσπέραν εκείνην, παραμονήν των Χριστουγέννων του έτους 185…, δύο παιδία κατήρχοντο με ζωηρά βήματα το λιθόστρωτον  και οι πόδες των,  ασυνήθιστοι εις τα πέδιλα, τα οποία  είχον φορέσει ίσως εκτάκτως την εσπέραν εκείνην,… (Της Κοκκώνας το σπίτι). Με κάλαντα -μέσα σε φωνές  ανθρώπων που σιγά- σιγά ησύχασαν-  ξεκίνησε η παράσταση,  που παρακολουθήσαμε  στο Καφεθέατρο Ελληνικόν, σε σκηνοθεσία-δραματουργική επεξεργασία-  κ. Δ. Σακατζή. Τα Χριστούγεννα του Παπαδιαμάντη, μία παράσταση αφηγηματικής δράσης,  ψυχογραφικής κοινωνικής  λαογραφίας,  στον  θεματικό κύκλο  της γιορτής των Χριστουγέννων και στον χώρο ενός καφωδείου-καφεθεάτρου, σε συνειρμικό συμβολισμό λαϊκότητας, γιορτινής συμμετοχικής  ενατένισης.   Στη μικρή σκηνή  του καφεθεάτρου, χώρεσε όλη η ενέργεια του κειμένου και της θεατρικής δράσης,  ο λόγος ακούστηκε μεστός, καθαρός  και παραμυθητικός, σμιλεμένος από έναν λεπταίσθητα ευαίσθητο παρατηρητή- συγγραφέα, ο οποίος κατέγραψε  -με  τόσο ιδιαίτερη  γλώσσα  στα διηγήματά του-  έναν ολόκληρο κόσμο στις λεπτομερείς του εκφάνσεις,  νησιωτικό και αστικό  παράλληλα, φυσικό και μεταφυσικό  ταυτόχρονα, με επίκεντρο στοχασμού τον άνθρωπο, τις περιπέτειες και τα δεινά του. Τέσσερεις άνδρες  ηθοποιοί στη σκηνή  και μία γυναικεία μορφή στη σκιά,  στον απόηχο των λόγων τους και των μουσικών μοτίβων σύνδεσης  των ιστοριών αφήγησης, εξιστόρησαν   με τη ζωηρή ενάργεια των παραμυθιών, τα περιστατικά   ιστοριών,   που ακουμπούν στη νύχτα της χαρμόσυνης γιορτής  των Χριστουγέννων  στον κύκλο του δωδεκαήμερου, φωτίζοντας παράλληλα και το κοινωνικό σκηνικό των ανθρώπων. Ανθρώπων όλων των ηλικιών, σε μια μικρογραφική κλίμακα  επιμέρους καταγραφής  των όψεων  της περιπέτειας της ζωής τους. Η αφηγηματική αναπαράσταση έδωσε,  με μεγάλη  εκφραστική πλαστικότητα,  δυνατές εικόνες δράσης- τόσο στην κίνηση όσο και στην ακινησία τους-  και  με ελάχιστα μέσα επί σκηνής, δημιούργησε μια συμμετοχική ατμόσφαιρα ευφρόσυνης  κατάνυξης, αυθεντικής   λαϊκότητας και θεατρικής προσήλωσης,  που γεννούν τα μεγάλα καλλιτεχνικά έργα.  Η σκηνοθετική σκέψη  κέντησε  στα θεματικά κέντρα των ιστοριών  πολλές αποχρώσεις  ηχομιμητικής , σωματικής δράσης,  με υπόβαθρο  το κείμενο, που αναδείχθηκε ποικιλοτρόπως σε μια αισθαντική  παράσταση  η οποία είχε τη χαρμολύπη της ασημαντότητας και του μεγαλείου της ύπαρξης.  Φωνές, ανθρώπινοι χαρακτήρες, ιστορίες κωμικής και δραματικής έντασης, συμβάντα και ένας έμμεσος  σχολιασμός, αθώος στο βαθύτερο κοίταγμά του, αξιοποιήθηκαν  από τον σκηνοθέτη και τους ηθοποιούς της παράστασης που  υποδύθηκαν πολλούς ρόλους,  με τρόπο  ιδιαίτερα άμεσο και  διεισδυτικό,  ως εικόνες θεάτρου  που μιλά βιωματικά για την ύλη ζωής, για τα έθιμα και  τα ήθη μιας εποχής, για  την κοινωνία και τους ανθρώπους, για  τη φτώχεια, τον έρωτα, την ξενητιά, τις συνήθειες της καθημερινότητας,  με μια φιλοσοφική- φυσική  θρησκευτικότητα.  Τα συνδετικά μοτίβα της μουσικής και των τραγουδιών-χορών,  εκτελεσμένα με το ανάλογο ύφος,  εμπλούτισαν την παράσταση, άγγιξαν  το νοσταλγικό πεδίο αναζήτησης της εξιδανικευμένης γυναικείας μορφής  και τη λαϊκότητα μιας ανδροκρατούμενης κοινωνίας, ενός νησιού του 19ου αιώνα, στις ποικίλες  ιστορίες  της κοινωνίας των ανθρώπων.  Ανθρώπων,  στην  ομίχλη των περασμένων  χρόνων και του παλιού καιρού,  που άφησαν  το στίγμα τους  στους  λογοτεχνικούς ήρωες  του μεγάλου αυτού συγγραφέα και αποτελούν -στο ποιητικά αθώο  τους υπόβαθρο- βιωματική  ύλη Ελληνικότητας,  ως συμβολική ψίχα ανάγνωσης  του  σύμπαντος  κόσμου. · Η θεια -Κυρατσώ, μετά τόσα έτη, εφόρεσεν  επ’ ολίγας στιγμάς χρωματιστήν πολίτικην μανδήλαν, διά ν’ ασπασθή τα στέφανα. Και την παραμονή του  Αγίου Βασιλείου το εσπέρας, ισταμένη εις τον εξώστην, ηκούσθη φωνούσα προς  τους διερχομένους ομίλους των παίδων:  «Ελάτε, παιδιά,  να  τραγ’δήστε!». (Ο Αμερικάνος). Τα Χριστούγεννα του Παπαδιαμάντη, παράσταση  δυνατής ενέργειας  και ευαίσθητης έκφρασης,   που  της αξίζει τόσο το θερμό χειροκρότημα των θεατών όσο  και ο έπαινος  της κριτικής. Τα Χριστούγεννα του Παπαδιαμάντη  Σκηνοθεσία-Δραματουργική επεξεργασία : Δημήτρης Σακατζής Επιμέλεια μουσικής-Τραγούδι : Έλσα Μουρατίδου Παίζουν:  Αλέξανδρος Καλτζίδης, Δημήτρης Κουστολίδης, Δημήτρης Σακατζής, Περικλής Σταύρου.  Αγγελα Μάντζιου

Στατικό, με καταιγιστικές σκέψεις ειρωνικού και φιλοσοφικού χαρακτήρα, έργο αφηγηματικών, θραυσματικών συναντήσεων, με  γρήγορες, σκοτεινές οπτικές αποκάλυψης της ανθρώπινης δράσης, ως θεωρία και πράξη αλληλοακύρωσης, ένα παιχνίδι διερεύνησης ορίων και επιβολής, σε αμφίσημους λεκτικούς προσδιορισμούς, ως θέατρο καταστροφής και τραγωδία δίχως κάθαρση. Στην παράσταση που παρακολουθήσαμε στο θέατρο Αυλαία, η σκηνοθετική σκέψη-κ. Ν. Σακαλίδης, προσπάθησε να συστήσει επί σκηνής  την αναπαράσταση της σκοτεινής- με μια διαβολική λάμψη- σκέψης, του ποιητικού πυρήνα του έργου, το οποίο ακολουθεί, στο ίχνος  των μεγάλων  δραματουργών της χρυσής εποχής, την ανθρώπινη περιπέτεια ως ταξίδι μύησης-επιβολής  ζωής και θανάτου. Το αποτέλεσμα υπολείπονταν της πρόθεσης, ωστόσο πολλές φορές σημασία έχει και το «τείνειν» στην τέχνη, ως πρόταση, υπόδειξη, κατεύθυνση και απόπειρα. Αυτό προέκυπτε ως εμφανές σημείο, στο συνολικό αποτέλεσμα της παράστασης. Παράστασης,  με αναλαμπές ταυτοχρονίας στον θεατρικό ρυθμό και την λεκτική αναμέτρηση-επικοινωνία των ρόλων, που της χρειάζεται χρόνος ωρίμανσης για να πυκνώσει στο αισθητικό πεδίο το  νόημα αναφοράς της.  Το φτωχό σκηνικό, στη σκηνή του θεάτρου Αυλαία, έδειξε το γυμνό τοπίο της δράσης, μιας δράσης ελάχιστα θεατρικής και περισσότερο διανοητικής, που δεν αξιοποιήθηκε το ίδιο και στο ίδιο επίπεδο από όλους τους ηθοποιούς της παράστασης. Άνισες ερμηνείες, στο βάθος  ενός δύσκαμπτου κειμένου, που κατόρθωσαν να δαμάσουν- με τον τρόπο του ο καθένας, ως σύνολο και σε επί μέρους σκηνές- οι ηθοποιοί, υποδυόμενοι τους αρχετυπικούς ρόλους της συμβολικής διαπαιδαγώγησης του δωδεκάχρονου Κίστερ. Η μουσική του έργου, ως αναφορική επιλογή εποχής, ακούστηκε πολύ δυνατά σε κάποια σημεία σύνδεσης των σκηνών συνάντησης και αποδυνάμωσε κάπως το σύγχρονο νόημα. Τα κοστούμια του έργου, καθρέφτισαν  χωρίς τη  φαντασία μιας ιδιαίτερης αισθητικής, πτυχές των ρόλων, επικεντρωμένων σε ένα πεδίο λεκτικών κυρίως αντιπαραθέσεων και μιας τολμηρής σωματικής πάλης εκφρασμένης  με κάποια διστακτικότητα τρόπου προσέγγισης, από τους ηθοποιούς της παράστασης.  12 Αναμετρήσεις με μια ιδιοφυΐα, έργο διανοητικών-ναρκισσιστικών δεξιοτήτων και αισθητικής, αποκαλυπτικής και αντιφατικής διαπαιδαγώγησης, κυνικής ειρωνείας και καταναγκαστικής επιβολής μιας διαβολικής νεανικότητας, στη διαστροφική εκδοχή των ανθρωπίνων σχέσεων. Στο θέατρο  παράσταση χωρίς ιδιαίτερη ενέργεια, που άφηνε μετέωρη αίσθηση στους θεατές και  δεν ταίριαζε πολύ στο ύφος της τόσο καλλιτεχνικής και ξεχωριστής ομάδας του θεάτρου Εταιρότητα.     «12 αναμετρήσεις με μια ιδιοφυΐα» του Howard Barker στο Θέατρο Αυλαία. Συντελεστές Μετάφραση: Έλση Σακελλαρίδου Σκηνοθεσία: Νίκος Σακαλίδης Κοστούμια: Μένη Τριανταφυλλίδου Σκηνικό: Νίκος Σακαλίδης, Γιώργος  Γεροντίδης, Δημοσθένης Μπογιατζής Μουσική επιμέλεια: Ευτυχία Καβαλίκα Φωτισμοί: Νίκος Σακαλίδης Βοηθός σκηνοθέτη – Οργάνωση παραγωγής: Τατιάνα Νικολαΐδου Φωτογραφίες: Τατιάνα Νικολαΐδου, Δημοσθένης Μπογιατζής Παίζουν: Θωμάς Βελισσάρης, Αλέξανδρος Βοζινίδης, Μελίνα Γαρμπή, Βιολέττα Θεοδωρίδου, Μαρίνα Καζόλη, Τζίμης Κούρτης, Δημήτρης Κουστολίδης, Ιόλη Ραγκούση, Ελένη Σαμαντζή, Κωνσταντίνος Χατζηκυπραίος. · Το έργο παρουσιάζεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα, σε μετάφραση, που έγινε ειδικά για την παράσταση, της Έλσης Σακελλαρίδου.(Από το πρόγραμμα του έργου). Ά. ΜΑΝΤΖΙΟΥ

Η ΩΡΑ ΤΟΥ ΔΙΑΒΟΛΟΥ του Φερνάντο Πεσσόα στο Θέατρο Αριστοτέλειο Το σχόλιο  υπογράφει η Καλλιόπη Φιλίππου.  Κερδίστε 5 διπλές  προσκλήσεις για την Τετάρτη 9 Δεκεμβρίου γράφοντας το όνομα σας στο gr4you.ning@gmail.com Λίγα λόγια για την παράστασηΠαρακολουθήσαμε χθες μια θεατρική εκδοχή ενός λογοτεχνικού-φιλοσοφικού κειμένου του Φερνάντο Πεσσόα που περιείχε τη φιλοσοφική άποψη του συγγραφέα για το […]

ΕΝΥΔΡΕΙΟ ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΥΤΣΟΥΚΟΣ ΝΟΥΒΕΛΑ  ΚΙΧΛΗ  Ζωηρό  με διάθεση περιπαικτική, αυτο-σαρκαστικό με  ανάλαφρη αίσθηση, κριτικό και με  έκδηλο χιούμορ αυτογνωσίας,  το «Ενυδρείο»,  χαρτογραφεί , στους δρόμους της Αθήνας,   την πόλη  ως παράδειγμα  αναφορικής κρίσης.  Από μια εμμονική παρόρμηση, αναζήτησης, εντοπισμού και  προσέγγισης,  ένας νεαρός άνδρας, ο Παύλος Καρτίνης,   ακολουθεί στους δρόμους της Αθήνας – και σε ποικίλες διαδρομές- γυναίκες διαφορετικών τύπων,  σε μια προσχηματική, με τα κλισέ της υπερβολής,  άδοξη επικοινωνία-παιχνίδι ερωτισμού. Μικρές ιστορίες  στην επινόηση της εικόνας του ενυδρείου,  όταν ο παρατηρητής-αφηγητής  γίνεται αντικείμενο παρατήρησης – τόσο από το πρόσωπο στο οποίο απευθύνεται όσο και από τον αναγνώστη της ιστορίας- καθώς εξομολογείται, αναδιηγούμενος  σε πρώτο πρόσωπο,  τις ατυχείς προσεγγίσεις του,  που επιχειρεί με έναν παλιομοδίτικο, επίμονα  επαναλαμβανόμενο, τρόπο.  Ροή προφορικότητας, ρυθμός καταιγιστικής αφήγησης ρεαλιστικού τύπου,  που αφήνει,  με ένα κλείσιμο ματιού, στο περιθώριο τη λογοτεχνική περιγραφή, υπονοώντας την σε έμμεσες αναφορές, καθώς  ο παρατηρητής των ιστοριών και στη συνέχεια αφηγητής  τους,  διασχίζει  το τοπίο- σώμα της πόλης. Οι διάλογοι εκτείνονται από την τυπικότητα  αναγνωρίσιμων εκφράσεων,  στη σουρεαλιστική-ειρωνικού τύπου- ανταλλαγή φράσεων αναμέτρησης,  ως την φανταστική επινόηση,  του τι θα μπορούσε να είχε ειπωθεί,  αν ο διάλογος συνεχίζονταν ανάμεσα στα δύο πρόσωπα και σε άλλο ύφος- τόνο.  «Ξέρετε τι είναι αυτό που μου αρέσει περισσότερο πάνω  σας;» θα την κοιτούσα στα μάτια. «Τι;» θα με ρωτούσε εκείνη. «Οι απαγχονισμένοι σας αστράγαλοι», θα της έλεγα και θα συνεχίζαμε την κουβέντα μας. Σελ. 82  Πίσω από τα ονόματα των οδών της πόλης προβάλλει το σκηνικό κτιρίων και ανθρώπων σε κινούμενες κινηματογραφικές  εικόνες. Ο αφηγητής –παρατηρητής,  αν και εστιάζει σε πρώτο επίπεδο αλλού την προσοχή του, αφήνει ένα φευγαλέο βλέμμα καίριας καταγραφής λεπτομερειών  της εικόνας , χαρτογραφώντας το τοπίο της κρίσης, σε υπαινικτικές αναφορές ταξικότητας στο θέατρο της καθημερινότητας,  στο οποίο ασκείται φλερτάροντας με τις «ομορφιές»,   με έναν μποέμ τρόπο αλλοτινών καιρών,  με μιαν απαισιόδοξη νότα επίγνωσης του σκοτεινού βάθους των πραγμάτων, κάτω από τη νεανική,  σπιρτόζικη ορμητικότητα.  « Με πλημμύρισε ξαφνικά μια απέραντη τρυφερότητα  για όλους μας. Ακροβάτες στο ίδιο τσίρκο, χωρίς δίχτυ ασφαλείας». Σελ. 121 Ερωτισμός ανάλαφρος, αθώος, μυστηριώδης και σκοτεινός μ’ έναν ενστιχτώδικο τρόπο,  περιγράφεται σε γενικές γραμμές,  γιατί η στόχευση είναι σε άλλα σημεία- θέματα. Ο αναγνώστης οδηγείται σ’ αυτά χωρίς διδακτισμό και έμμεσα κατακτά τη συνολική εικόνα του ρυθμού της κρίσης που πλήττει τους πάντες. Η εικόνα ολοκληρώνεται,  με το όνειρο του κατακλυσμού και της πλεύσης πάνω από τους δρόμους-μνημεία  της πόλης , αφού προηγουμένως  η ομάδα των γυναικών  θα έχει επιτελέσει το έργο της, με την επίσκεψη-εισβολή στο σπίτι του νεαρού αφηγητή και  επίδοξου κατακτητή τους. «Έχασα», σκέφτηκα.  Σελ. 42 «Ξανά το ίδιο όνειρο.Πλησιάζουμε ο ένας τον άλλον και είμαι πολύ χαρούμενος. Σου πιάνω το χέρι και δεν το τραβάς. Ποιος είναι αυτός ο δρόμος;  Βρέχει καταρρακτωδώς και δεν μπορώ να διαβάσω το όνομα στην ταμπέλα. Θέλω να σε ρωτήσω  αν μπορείς να ξεχωρίσεις τα γράμματα, αλλά δεν βγαίνει κανένας ήχος  από το στόμα μου. Στο όνειρο της συνάντησης ακούγεται μόνο ο ήχος της βροχής…» Σελ.97 «Σ’ τα λέω όλ’ αυτά για να σου εξηγήσω για ποιο λόγο την 1η του Φλεβάρη περπάτησα την Πατησίων τέσσερις φορές…Με γρήγορο βήμα και μεγάλες δρασκελιές για να ξεδώσω και να βρω πάλι τη δύναμη για το κόλπο με το πορτοφόλι». Σελ. 107 «Η ίδια φράση σε αμέτρητες παραλλαγές. Τζαζ πεζοδρομίου». Σελ. 112 «Τελείωσε ο χρόνος, αγάπη μου,και βαθιά μέσα μου αισθάνομαι θλιμμένος. Δεν κατάφερα να σε βρω , όσο και αν προσπάθησα.Τώρα βρίσκομαι εδώ , στο τέρμα της διαδρομής, και μετρώ πρόσωπα και τόπους. Μη με παρεξηγείς. Το να μιλάς για τόπους και πρόσωπα είναι ένας ακόμα τρόπος  να μιλάς για το χρόνο. Οι δρόμοι της Αθήνας είναι οι δικές μου κλεψύδρες».  Σελ. 150 «Είμαστε, λέει, πιασμένοι χέρι χέρι σ’ ένα δρόμο της Αθήνας και βρέχει καταρρακτωδώς. Επιτέλους, σ’ έχω βρει!». Σελ.152  Άγγελα Μάντζιου

 ( θεατρική  Ομάδα Σημείο Μηδέν) Μινιμαλιστικό, αφηγηματικό, με ιδιότυπη κίνηση στην  απουσία θεατρικής δράσης, οραματικό,  με μια πολιτική διάσταση στις αναλογίες μαθηματικών και φιλοσοφίας, απαισιόδοξο,  ως  καταγραφή ενός μελλοντικού κόσμου  στην ατομική συντριβή του, στον μέλλοντα χρόνο. Κείμενο ενδιαφέρον  σε  επιμέρους σκέψεις αλλά χωρίς  πνεύμα και βάθος,  κουραστικό και μονοδιάστατο στο σύνολό του, που η θεατρική ομάδα Σημείο Μηδέν υποστήριξε  σε μια ενδιαφέρουσα ατμόσφαιρα  εικονοποιΐας, μουσικής και αφήγησης.  Σε μια αναφορική κατάσταση του παρόντος -μέλλοντος χρόνου, στην  απουσία δράσης, ο σκηνοθέτης της παράστασης  αξιοποίησε τον αφηγηματικό μίτο , υποστήριξε την εικόνα  του  κειμένου πυροδοτώντας την ένταση της σκέψης των σωμάτων, ως αντίδραση και αποδοχή του εφιαλτικού ενδεχόμενου  στον αφανισμό και την επιβίωση των ανθρώπων.  Η ομάδα των ηθοποιών,  με εξασκημένη σωματικότητα,  ακούμπησε στη φόρμα της δυστοπικής επικοινωνίας και ,  χωρίς πολλά σκηνικά αντικείμενα,  δημιούργησε μία θεατρική ατμόσφαιρα επικείμενου συμβάντος. Ο σκηνικός χώρος,  γεωμετρικά οριοθετημένος, δεν άφησε περιθώρια  ανάπτυξης άλλων σκέψεων και λειτούργησε ως εργαστήριο παρατήρησης  παραλογισμού. Το μάτι της εξουσίας και  οι άνθρωποι, ως  ενδεικτικά παραδείγματα αριθμών,  κινήθηκαν  στον συμβολικό, υπογραμμισμένης –και στα κοστούμια- χρωματικής αυστηρότητας  χώρο και η μουσική ακολούθησε τις εσωτερικές σκέψεις,  τονίζοντας την απουσία  ατομικής επιλογής, ως υπαινικτική  αρχέγονη αποτύπωση .  «Εμείς»,  ψηγματική-θραυσματική   οραματική σύλληψη του μέλλοντος των ανθρώπων, στο σχήμα των αριθμών και στην κυριαρχία της εξουσίας. Θεατρική  ανάγνωση  εικονικού τρόπου , ενός  μη θεατρικού κειμένου  που το κοινό χειροκρότησε αμήχανα στο τέλος . Συντελεστές της παράστασης:   Γιεβγκένι Ιβάνοβιτς Ζαμιάτιν (1884-1937 «Εμείς».   Ομάδα Σημείο Μηδέν  Σκηνοθεσία-θεατρική απόδοση-σκηνική εγκατάσταση: Σάββας Στρούμπος Μετάφραση από τα Ρωσικά – κατασκευή μουσικού οργάνου και καθισμάτων: Δαυίδ Μαλτέζε Μουσική: Έλλη Ιγγλίζ Φωτισμοί: Κώστας Μπεθάνης Κοστούμια: Αiram Μαρία Παπαδοπούλου Κατασκευή σκηνικού: Χαράλαμπος Τερζόπουλος Δραματουργική συνεργασία: Μαρία Σικιτάνο Μακιγιάζ: Βιργινία Τσιχλάκη Χειριστής φωτός: Δημήτρης Σταμάτης Photo credits: Αντωνία Κάντα Video & trailer credits: Χρυσάνθη Μπαδέκα Δημιουργία αφίσας: Soul Design Διανομή Δαυίδ Μαλτέζε: D-503 Ελεάνα Γεωργούλη: I-330 Έλλη Ιγγλίζ: Αφηγητής Δημήτρης Παπαβασιλείου: Ευεργέτης Έβελυν Ασουάντ: Ο-90 Ά. Μάντζιου